Apem Legit

Olih: I Nyoman Sadwika

Pinterest.com

Nyrékcék peluhné I Wayan Sara melusin bajuné, kanti belus lepég cara anak suud kena ujan bales. Ditu di betén punyan binginé ia masayuban ngetis, sambilanga negtegang bayuné. Mirib kenjel sajan ia mara suud matekap nedehang sampi déngdéng matan ai. 

Tengai tepet ring rahina tilem namonin sasih kasa puniki, yukti téjan Suryané sayan ngentak kadi ngeseng jagat. Sayong lan awané sané sampun biasa maideran ring ambarané mangkin akidik pisan tan wénten purun medal manawi ajerih matembang wirasa sareng kawisésan Sanghyang Surya. Sanghyang Bayu taler sakadi anak mayus medal ngesirsir ngawinang parajana sané sedeng magarapan  sayan rumasa ongkeb.

Braaaaaak… méja di arepan Siti Monaroh benyah latig sangkaning kajagur baan Ajiné Ida Bagus Rai, Ida Bagus Rai pinaka rabin Siti Monaroh tangkejut ngetug bengong tusing nawang unduk. “Ampura Ratu Aji, napi minab kasalahan saya?” Siti Monaroh meled netesang yadiastun basa basita basa Baliné macampur aduk wiréh ia anak luh lekad lan gedé di Jawa. 

“Wé…nyai tusing pesan marasa tekén awak pelih. Ngaé leteh, letuh, lan cemer  di gria dini mula ulian parisolah nyainé.” Jero Padma rabin Ida Bagus Putra masé milu ngempulin. 

“Biyang….!” 

“Nyai tusing pantes ngelunin biyang tekén waké. Sujatiné  uli pidan waké tusing demen panak wakené magelan lan mapikuren ngajak nyai. Dasar céwék café! Jegég saja goban cainé sakéwala tingkah cainé tusing nyak adung ajak kajegégan cainé!” Sada bangras Jero Padma megat atur Siti Monaroh. “Ya, benar tiang magaé di café, tapi tiang selalu bisa nyaga déwék. Jaga nama baik keluarga.” Siti Monaroh netesang alon-alon sambilanga nguntul karana tuara bani ngiwasin muan matuané buka dadua sané sampun brangti pisan. 

“Kénkén orang nyai, nyaga nama baik keluarga kéto? Ida Bagus Aji sayan brangti. Siti Monaroh maanggutan, “To somah nyainé panak wakéné jani suba kena gering agung ané madan HIV, AIDS nyén ané ngeranayang, pasti suba nyai!” "Nyai mula luh jalir, buang, jelékan kading buron makejang anaké nyaluk!” Jero Padma manimpalin.

Siti Monaroh tangkejut tan sipi, kagiat bengong manigehang, napi sané kaucap miwah kasengguh olih matuané tusing pesan ada buka kéto. Yadiastun ia magaé di café, nanging kayang kamangkin durung naenin magaé boya-boya. Siti Monaroh sujatiné anak istri polos buin jujur turmaning mautsaha satyéng laki, napi malih ia marabian ka Gria. Yéning luas magaé ia tusing taén mapangangga tawah-tawah, stata mautsaha nganggén panganggo nganutin sasana. Nganutin étika, yadiastun sesai timpal-timpalné ngraos masasimbing, ngorahang jelema sok suci, paling mangkana dadi anak luh. 

Di kenehné marawat-rawat uyut maiyegan dugas abulan sané sampun liwat ngajak Rabiné Ida Bagus Rai. “Beli Ida Bagus Rai, yéning dados tiang nunas berhenti dulu matajén, majudi, main perempuan, dan tidak lagi main ke café karana café ané pelalinin Beli ento lebihan wétrisné anak luh ané tusing beneh!” 

“Yéning pradé Beli makeneh malali ka café, mai dogén sed tiangé laku apang Bli aman.”

“Wé… Siti, cang anak muani somah nyainé. Tusing pantes nyai lebihan munyi ngelémékin icang. Nak icang makeneh kija, mamotoh, majudi, ngubuh anak luh, to cang ngelah urusanné!” 

“Terus terang Bli tiang ningeh orta di sisi sakéwala tiang tusing nuduh nyén Bli, koné Bli ngajak céwék café ané séwaang beli umah, yéning dados tiang nunas sampunang ja Bli, tiang takut bli kena penyakit! Tiang nawang tekéning déwék tusing nyidang ngemaang Bli oka ndén.”

“Saja icang tusing ja buin maengkeban tekéning nyai, icang mula ngelah simpenan, nyai tusing ja perlu buin ngurus icang, urus déwék padidi dogén.” Ida Bagus Rai brangti miwah bangras manampénin. Siti Monaroh siep tusing bani buin ngomong yadistun kenehné sakit, dekdek lidek tusing karoan. Karana ia merasa tekéning awak tiwas nékték ngempi uli joh tusing ngelah apa-apa, apabuin dini di gumin anaké tusing ada keluarga idup pedidian. Mémé bapané suba makelo ngalahin, tugelan tusing ngelah nyén ané lakar jagjagin.

Yéning seleh-selehin kuri sujatiné Siti Monaroh anak luh luih, tusing taén ngelah gélan, rajin turmaning jemet magarapan. Pidan dugas reramané mai ka Bali uli Jawa ia anak nu cerik sawatara yusané pitung tiban. Ia ngekos ajak reramané ditu di Banjar Suka Merta, bapané magaé di penambangan dadi kuli negen-negen barang ajak ngalih muatan, méméné dadi kuli tukang umbah piring di warung nasi, Siti Monaroh masekolah ring SD Negeri 5 Suka Merta. Disubané Siti tamat SD ia tusing nyidang ngelanjutang masekolah, lantas ia duduka baan sodagar baas ajaka madagang baas di Pasar Badung.  

 Kasuén-suén yusan Siti Monaroh sayan ngelihang koné jani suba mayusa pitulas tiban yén anaké ngorahang cara bungané sedeng nedeng kembang miik ngalub, buina Siti ragané dueg pesan ngerawat awakné. Kulitné kuning gading, kenyungné manis cara gula juruh, pangadegné cara acekel gonda layu jeg langsing lanjar. Mapan jero sodagar mangkin jagi pindah madolan lantas Siti nunas ijin jagi marérén   magaé ajak sodagaré ané madagang di Pasar Badung. Ya koné mataki-taki jagi ngelamar gaé di Café Mentari tongosné di Sanur. Ada koné timpalné ngajakin magaé ditu. Lantas ngajuang lamaran ada nyang limang dina Siti ngantosang pengumuman sagét terimana ia magaé di Café Mentari.

Bencahan ombak segara Sanuré sakadi nundun kenehné Siti Monaroh sasukat ragané mangkin sawetara suba lima bulan magaé di Café Mentari. Tamiuné liu pesan ramé anaké makaraokéan, minum-minuman sakadi arak, bir, wisky miwah sané tiosan. Seleg koné ia magaé tusing mandang lemah peteng mapan di kenehné dot pesan ia ngelah umah di Bali apang tusing ngontrak ajak reramané. Tusing karasa sagét mangkin kocap hari Sabtu sawetara jam kutus peteng wéntén anak lanang bagus genjing sané mawasta Ida Bagus Rai, ngrauhin Café Mentari pas duké punika Siti Monaroh dados pelayan, ragané matakén, “rahajeng wengi bapak, bisa tiang bantu!” Basa sané kaanggén maadukan, kacawis olih Ida Bagus Rai, "inggih rahajeng wengi mawali!"

Ida Bagus Rai nlektekang Siti Monaroh kéné di kenehné, mih déwa ratu adi jegég kéné pelayané tumbén san cingak jegég cara bulan, kenyungné manis paningalané bunter, rambutné samah, bisa mabasa Bali yadiastun macampur aduk. Sasukat punika seleg koné Ida Bagus Rai malali ka caféné Siti Monaroh tur stata apang Siti ja sané ngelayanin. Yén sing salah minab ada suba pang dasa Ida bagus kacunduk ajak Siti di café turmaning suba pang lima Ida Bagus ngetélang raos ngorahang demen tresna asih ajak Siti, sakéwala Siti tetep déréng prasida nerima mapan Siti tatas ring kawéntenané tiwas turmaning pendatang meriki rauh ka Bali, buina sané ngorahang tresna punika makasta ring Bali. 

Yén ten iwang wénten nem sasih makeloné Siti Monaroh tusing katemu sareng Ida Bagus Rai, ritatkala Ida Bagus Rai Merika ka caféné Siti Monaroh, ia mengkeb apang tusing katemu ngajak ragané, mapan Siti takut pesan terus lemesina ajakina ngantén.

Tengai tepet rahina purnama namonin sasih kasanga yukti pisan téjan Sanghyang Surya sayan ngentak nyuled kulit sakadi ngeseng jagaté. Siti Monaroh ngenah clapat-clapat ia di café minab lemahé mangkin polih jadwal magaé. Tan pasangkan saget makeblés Ida Bagus Rai nepak tunduné Siti, tur ngaros alus ban-ban. “Gék Siti! Ampura nggih tiang ngulgul gék magaé!” 

"Ah ten kenapi Ratu, minab wénten sané sida tiang wantu?” 

"Sapuniki Gék Siti, sakadi baos-baos tiang sané sampun lintang, tiang sakadi buduh paling miragiang kajegégan Sitiné, rambut inggel, kulit kuning gading, bangkiang acekel gonde layu, jeg asané tanbina sakadi Déwi Ratih, Siti!” 

"Mimih déwa ratu jeg bas tegeh sajan Ida ngajumang titiang jadma tiwas nlektek goba pas-pasan  nyanan yén ulung jeg pasti maglebug benyah dekdek sakadi gedahé pantigang! Ten ja kénten Siti! Napi sané wénten ring manah tiangé nika sané wedar tiang, Yén dados tiang nunas mangkin lan ja Siti bareng-bareng natakin tis panesé di gria apang ada sané ngayahin tiang. Jele kalawan melahé lan rasaang ajak dadua mlajahang raga.” Makelo pesan koné Siti makeneh-keneh, cara anak slangagan kabil-bil mendep siep sakadi jangkrike ketebin  tusing pesu munyi nyang abesik.

Wénten apakpakan basé mara koné Siti nyidang mesuang munyi, “Inggih Ratu maaf atas kelancangan saya, sebenarnya tiang ten sida nerima kapitresnan Ratuné karena tiang nénten makasta sakadi Ratu, itu yang pertama. Yang kedua Ratu wantah preragan nénten madué sameton pasti Ratu sané andelanga baan orang tuanya."

Raris malih Ida mabaos alus, “Inggih, tan ja kénten Gek Siti! Yéning anaké wikan maosang yéning sampun tresna, demen pada demen nyén ten bani megatin tresnan anak yadiastun rerama. Banget pinunas titiang sareng Gek Siti nagingin tresnan tiangé!” Kénten baos Ida nyekenang malih.

Mapan sampun bas sesai Ida ngetelang raos sakadi punika, terasa tan sida malih Siti makelid marasa bas maaji asanange dadi anak luh. Ditu lantas Siti nyanggupin jagi mlajahang angga ngiket tresna sareng Ida Bagus Rai. Disubané sawetara ada awarsa Siti sareng Ida Bagus Rai ngiket tresna, parisolah Ida Bagus becik pisan nénten naénin maiyegan, stata sayang, nyak rajin ngateh Siti ritatkala ipun wénten jadwal magaé. 

Purnamaning sasih kaenem, Buda Pon, Warigadean beteng. Sanghyang Baskara ngengkah munggah, micayang sunar suci. Tatkala jagat wawu liwat dauh sia semengan sagét némblés Ida Bagus Rai sareng ajin ipuné turmaning maosang jagi mamadik Siti kanggén kurenan. Duké punika reruntutan karya grehasta asrmané mamargi, sami sampun jangkep nganutin sasuduk ring gria, Siti sah sampun dados rabiné Ida Bagus Rai. Selantang pamargi wénten sampun kalih warsa Siti Monaroh marabian sareng Ida Bagus Rai durung madué pratisentana duké punika Ida Bagus Rai ngawitin sayan-sayan kapah meneng ring gria, selegan matajén, mabuk-mabukan ajak timpal-timpalné. Yéning budal ka gria pastika sampun ngedas lemahé. Siti tan bani ipun matakén napi malih ngelémékin mapan ragané rumasa tekéning awak tiwas, belog, durung madué pianak, nika mawinan ragané stata mendep siep, Nerima napi ja sané kawedar olih ragané Ida Bagus Rai

Sasukat punika taler Ida Bagus Rai arang pisan budal ka gria, yéning budal pastika sampun maiyegan sareng Siti, tusing ada ujan angin saget suba magiyak sapangrauh Ida Bagus Rai saking jeroan, “Wé Siti! Mai paekang ibané do pules dogén gaén cainé!” 

Nyagjag Siti, “Ampura Ratu minab napi wénten!” 

“Nyai jelema luh tan paguna, jubeng tusing ngelah panak!" Jeg pramangkin tangkejut Siti miragiang baosné Ida Bagus Rai. 

“Sapunapi Ratu? Jeg bas sajan Ratu mamunyi, tekéning padéwékan titiang mara titiang nengil, pidan kadén Ratu ngidih olas sané ngerayu tiang apang nyak ajak ragan Ratuné marabian, sané mangkin tan kodag baan tiang  ngerasaang parisolah Ratuné!”

“Kéné nah Siti! Lamun suba sing kodag baan nyai ngayahin waké, kema nyai magedi uli jumah waké, do pesan dini nyai ngoyong, waké masé sing kodag ngajak nyai, jemak penganggon nyainé apa ja gelahang nyai onyang aba da ado ané masisa!”

Ngetél yéh peningalané Siti, ngerasaang jelék nasibné, tusing taén merasa bagia sasukat marabian ka gria ngajak Ida Bagus Rai, tusing Ida Bagus Rai dogén sané mamunyi kasar-kasar ibun sareng ajinnyané pateh. Uli baduur di balé dauh Ida Bagus Rai ngentungang sarwa penganggon Siti, turmaning mabaos, “Né énggalin jemak ambugan nyainé do dini kejanga waké ngelah umahé ené!” 

“Inggih Ratu! Sakéwala ada pinunas titiang tekéning Ratu, pidan ragané masuwaka ngidih tiang, jani bagusan waliang tiang, apang beneh, mapan tiang ten wénten sira deriki, waliang tiang nganutin darma negara ring catatan kantor agama!”

“Nah Siti buin mani lakar urus waké surat-surat cerai di kantor agama, do nyai buin lebihan munyi!” ditu lantas éncol Siti munduhang panganggoné ané entunganga baan Ida Bagus ngewadahin tas krésék, sambilanga ngeling sengi-sengi. “Éncolang bedik nyai magedi uli dini!” Siti marasa tekéning déwék tan bina kadi cicing gudig, mai laku ada anak ngulah.

Sasukat ento Siti magedi uli gria ngutang- ngutang lampah, majalan tusing karoan ané lakar jagjagin. Dingeh-dingeh yén sing pelih Ida Bagus uling atiban ragané suba ngubuh anak Luh, ngekosang di samping terminalé koné magaé masé di café, orahanga koné Ida Bagus masé suba kena penyakit kelamin. Nika mawinan reraman Ida Bagusé brangti pisan ngajak Siti kadéna Siti ané ngranayang okané sakit.

Tusing marasa Siti majalan sagét suba ya neked di sisin Pasih Sokané, kenehné suung mangmung, basangné seduk, maadukan ajak sebetné. Negak ia dibetén punyan kayu Ketapang sambilange ngisi basangné sakit ngilut-ngilut nanggehang seduk.

Tusing tawang yén uli dija tekané I Wayan Sara, ngraos ban-ban alus matakon tekéning Siti. “Om Swastyastu, rahajeng semeng jero! Ampura titiang matakén napi mawinan ragané sedih ngeling sig-sigan deriki padidian?”  

Tangkejut Siti sambilange kamemegan nyawis, “Om.. Om Swastyastu taler jero anak lanang! Aduh lacur pesan titiang, kéweh baan tiang nyeritayang padéwékan titiangé!” 

“Nah sampunang kénten, sadurung ngelantur tiang nyihnayang angga dumun, wastan titiang I Wayan Sara, saking Banjar Soka, tiang ngubu deriki baduuran, yén ragané arsa ledang meriki ja simpang ka kubu!” 

"Inggih, Bli, dados tiang simpang?"

"Ngujang sing laan ka kubu sambilang ngorta, kalo kangguang kubun Bliné jelék tur réyod.”

"Sing kenapa Bli yang penting Bli ngicén tiang simpang.”

Neked di kubu lantas koné ia padaduanan ngorta, Siti masé ngorahang adané tiang Siti Monaroh asal saking Jawi, sakewala sampun suwé deriki ring Bali, tiang dumun makarya ring café di Sanur.”

“Nah bagus pisan pakaryané, lamun suba kéto ngujang Luh Siti sedih ngeling sig-sigan mara?” 

"Aduh ampura Bli tiang kena pakéweh, telu bulan sané sampun lintang tiang cerai ajak kurenan tiangé ané madan Ida Bagus Rai, tan uning indik kaiwangan tiangé! Nika mawinan tiang ngutang-utang lampah, tiang tusing ngelah nyama braya derika, reraman tiangé sampun suwé padem, laut katemu ajak Beli deriki.” 

Nah Luh Siti, kéné nah yéning pradé Luh tusing kaberatan buin Luh kondén ngelah tongos ngoyong, laan ja dini ngajak Beli ngubu!”

Ada koné suba abulan Siti ngoyong di kubun I Wayan Sarané, nuju nyoréang negak koné ya padaduanan sambilanga ngopi, ngorta kangin kauh ditu.

Macempléng koné I Wayan Sara, “Luh…Luh Siti! Ampura Beli seken jani ngorta ajak I Luh mapan suba makelo I Luh ajak Beli dini di Kubu, apang tusing jelék nyanan panarkan masyarakaté, terus terang Beli ngorahang isin keneh Beliné tekén I Luh, Beli sasukat ngajak I Luh dini Beli jeg asané makejang nyidang jani, abian kaljukut, ubuh-ubuhan, padiné konyang pada nadi.” 

“Luuuh, beli jeg marasa sayang, tresna asih tekéning I Luh, yadiastu beli mara nawang I Luh! Beli masé kanti suba kelih moné tondén taén ngorahang isin keneh ajak anak Luh!”

Luh Siti marasa glagapan tangkejut cara samber kilat asan kenehné, yén rasa-rasaang kondén asané apakpakan basé ia cerai ngajak Ida Bagus. Saget suba ada buin anak ngorahang tresna. Mapan suba makelo masé Luh Siti ngoyong di kubu ngajak I Wayan Sara, salami nika nénten naenin Wayan Sara makarya sané boya-boya, ditu lantas Luh Siti percaya ngajak I Wayan Sara.

“Inggih Beli Wayan, sangkaning sih pasuécan beli tekéning padéwékan titiang, sadia beli nuduk titiang, ngubuhin titiang jadma tiwas puniki, titiang misadia ngayahin beli, sakewala pangidih tiang sareng beli pragatang masé polah pali anak mapikuren yadiastun mabanten cenik beli.” Kéto pangidihné Siti Monaroh tekén I Wayan Sara. Sasukat ento lantas I Wayan Sara  ajak Siti Monaroh kaupakarain baan reramané sah sampun mapikuren.

Kété-kété mamunyi pacruét jangih suarannyané saling saurin ring punyan bunuté ligir, guér-guér begér nyaritayang kampid nyané kebér kadi kobér, kaselang selingin antuk suaran paksi tadah asih, doh sawat engkik engkik engkir ring muncuk taru kapuké ageng. Gumin sayan rem-rem mapan sampun minab galahé jam pitu peteng.

“Luh…luh Siti nah meriki ja ajebos kepesaréan beli dot sajan mapijet, jeg leleh asananga bangkiangé suud mongkod punyan nyuh.”  

"Nggih beli! Jantos jebos tiang mare suud manjus.” Jeg némblés Luh Siti muané bunter alisné tebel nyrarit, kenyungné nyunyur manis, kulitné putih gading, mabaju galang cara langsé mulus, susuné nyangkih kadi samangkané kembar, makesiab I Wayan Sara nlektekang kurenané jegég kadi Dewi Ratih, bengong cara bedogol bunganin meneng ajuga. 

“Bli Wayan ané encén jagi pijet tiang! Kal beli bengong cara kebo mabalih gong.” "Né..né..Luh, jeg sing nyidang nanggehang I Wayan lantas plekura Luh Siti, guleta, dimana, sepsepa samangkané kembar kliadkliud ngedat ngidem Luh Siti, ngujang kéné manis samangkané Luh, buin becatanga gisianga apemné Luh Siti dimana silapina jeg legit kéné apem Luhé, kuala agak pakeh bedik minab adonan Luhé kirang niki. 

“Bli..Bli..ah..ah..ah..beli jeg ganas sajan, adeng-adeng beli!”  

“Nah..nah Luh jeg asanin dogén bes kakéné jaén apem Luhé jeg legit manis ngelangenin, kulit Luhé miik ngalub, uli jerijin batis kanti ka muncuk ebokné Luh Siti ka dimanin jeg kejeng-kejeng ya nanggehang liang.    

 “Bli…Bli…gantian tiang nyilih katimun beliné." 

“Bagusang ngalap luh!" 

“Inggih bli lakar anggon rujak, mimih mokoh sajan ketimun beliné kéné suba yén mapiara dogén tusing taén ada anak  ngisi.” Lantas Luh Siti cara anak kasétanan adukanga ketimuné sepsepa campurina sambel madu a lopa kocoka apang macampur rasana. 

"Aduh…aduh…ah..ah..ah…adi kéné jaén rujak Luhé, dueg sajan Luh ngadukang rujak timun beliné!” 

"Nah…nah…Beli coba celepang di apem I Luhé ketimuné nyak ya jaén masa rujak I Luhé. Donsokang bedik beli, penékang tuunang beli.” 

"Aruh…aruh…liak iba Luh Siti jeg jaen kéné apem Luhé legit sajan.” 

Yén sing salah ada nyang a jam tengah I Wayan Sara ajak Luh Siti ngadukang rujak macampur ngajeng apem legit, lantas mabrésbésan paesné masambilan siit-siit ngerasaan jaen ajak dadua lantas bah bedég ngos-ngosan kadi anaké malaib spring.

Yén kéné jaen pagaén Siti Monaroh, sing salah Ida Bagus Rai cerai ajak Siti. Kéto di kenehné Wayan Sara. Ada suba nem bulan I Wayan Sara mapikuren ajak Siti Komariah jeg wék-wék koné Luh Siti minab ngidam, mimih demen atiné I Wayan Sara ngatonang kurenané suba ngidam abana ka dokter positif koné ia ngerempini. Di tongos ané lén Ida Bagus ngancan memerag, coong gobané mapan koné ragané katularan gering HIV AIDS lantas pelaibina baan gélané, telah emas-masané palinga, sengsara sajan koné idupné jani. Mabading ajak Luh Siti jani idupné liang buin akesep dogén ngelah cerik ajak I Wayan Sara.




No comments